دانلود رایگان سوالات دکتری ژنتیک و به نژادی گیاهی 1398

تحلیل سرفصل‌ها و مباحث تخصصی آزمون دکتری ژنتیک و به‌نژادی گیاهی (۱۳۹۸)

مواد امتحانی تخصصی کد ۲۴۳۱ در آزمون دکتری سال ۱۳۹۸ شامل تلفیقی از دروس پایه مقطع کارشناسی و مباحث عمیق و تحلیلی دوره کارشناسی ارشد بوده است:

• آمار و طرح آزمایش‌ها (کارشناسی): آمار توصیفی و استنباطی؛ توزیع‌های احتمالی پرکاربرد؛ آزمون‌های فرض، مقایسه میانگین‌ها و آزمون‌های چنددامنه‌ای؛ مبانی تجزیه واریانس (ANOVA)؛ طرح‌های پایه آزمایش‌های کشاورزی (طرح کاملاً تصادفی، بلوک‌های کامل تصادفی، مربع لاتین)؛ طرح‌های فاکتوریل، طرح کرت‌های خردشده (اسپلیت پلات) و طرح‌های آشیانه‌ای؛ رگرسیون، همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی و اصول کنترل خطای آزمایشی در پژوهش‌های زراعی.
• ژنتیک (کارشناسی): اصول مندلیسم و الگوهای انحراف از آن؛ برهم‌کنش‌های ژنی (اپیستازی، پلیوتروپی)؛ نقشه‌برداری پیوستگی، بازترکیبی و تبادل کروموزومی؛ ژنتیک جنسیت و توارث وابسته به جنس؛ جهش‌های نقطه‌ای و ناهنجاری‌های ساختاری و عددی کروموزوم‌ها (پلی‌پلوئیدی و آنیوپلوئیدی)؛ توارث سیتوپلاسمی و عقیمی نر؛ ساختار، همانندسازی و بیان ژن‌ها و مقدمات ژنتیک جمعیت و تعادل هاردی-واینبرگ.
• اصلاح نباتات (کارشناسی): سیستم‌های زایشی گیاهان (خودگشنی، دگرگشنی و آپومیکسی) و تأثیر آن بر ساختار ژنتیکی جمعیت‌ها؛ روش‌های اصلاح گیاهان خودگشن (شجره‌ای، بالک، تک‌بذر، بک‌کراس)؛ روش‌های به‌نژادی گیاهان دگرگشن (سلکسیون دوره‌ای، روش‌های توده‌ای، تولید و نگهداری لاین‌های اینبرد)؛ هیبریداسیون و بهره‌برداری از هتروزیس (توان هیبرید)؛ اصلاح موتاسیونی، تریپلوئیدی و تولید ارقام هاپلوئید و دابل‌هاپلوئید.
• ژنتیک پیشرفته (کارشناسی ارشد): مبانی مولکولی ساختار ژنوم گیاهی، رونویسی، پردازش RNA و ترجمه؛ تنظیم بیان ژن در سطوح رونویسی و پس از رونویسی؛ اپی‌ژنتیک و متیلاسیون DNA؛ نشانگرهای مولکولی مبتنی بر DNA (مانند RFLP، RAPD، AFLP، SSR و SNP)؛ مکانیسم‌های مولکولی پاسخ به تنش‌ها و اصول پایه‌ای مهندسی ژنتیک و ویرایش ژنوم گیاهی.
• ژنتیک کمی (کارشناسی ارشد): مدل‌های خطی ژنتیک کمی؛ اثرات افزایشی، غالبیت و اپیستازی؛ وراثت‌پذیری عمومی و اختصاصی و روش‌های تخمین آن؛ همبستگی ژنتیکی و پاسخ به گزینش؛ کوواریانس میان خویشاوندان؛ تجزیه نسل‌ها (Generation Mean Analysis) و کاربرد ماتریس‌های ژنومی در ارزیابی تنوع ژنتیکی.
• به‌نژادی گیاهی پیشرفته / اصلاح نباتات تکمیلی (کارشناسی ارشد): رویکردهای تلفیقی اصلاح کلاسیک و اصلاح به کمک نشانگر (MAS)؛ انتخاب ژنومی (GS)؛ گزینش چندصفاتی و شاخص‌های انتخاب (Selection Indices)؛ برهم‌کنش ژنوتیپ در محیط (G×E) و مدل‌های پایداری عملکرد (Eberhart & Russell، AMMI و GGE Biplot)؛ به‌نژادی برای مقاومت پایدار به بیماری‌ها و آفات و اصلاح برای کارایی مصرف آب و عناصر غذایی.
• بیومتری (کارشناسی ارشد): روش‌های چندمتغیره آماری در علوم گیاهی شامل تجزیه به مؤلفه‌های اصلی (PCA)، تجزیه تمایز (تفاضلی)، تجزیه خوشه‌ای (کلاستر) و تجزیه عاملی؛ طرح‌های ژنتیکی برای برآورد ظرفیت ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی (دی‌آلل، لاین در تستر و کراسینگ بلاک)؛ رگرسیون چندگانه، رگرسیون لجستیک و تجزیه علیت (Path Analysis).

جدول مواد امتحانی و ضرایب آزمون دکتری ژنتیک و به‌نژادی گیاهی (۱۳۹۸)

بر اساس ضوابط رسمی سازمان سنجش آموزش کشور در آزمون دکتری سراسری و آزاد سال ۱۳۹۸، عناوین دروس و ضرایب آزمون کتبی برای رشته ژنتیک و به‌نژادی گیاهی (کد ۲۴۳۱) به شرح جدول زیر بوده است:

محورهای راهبردی مصاحبه علمی دکتری ژنتیک و به‌نژادی گیاهی

مرحله دوم پذیرش دکتری (مصاحبه علمی و ارزیابی سوابق آموزشی و پژوهشی) نیازمند تسلط همزمان بر مباحث تئوریک، مهارت‌های زیست‌سنجی و بیوتکنولوژی کاربردی است:

• ارائه مسلط پایان‌نامه ارشد و مقالات مستخرج: توانایی تبیین اهداف، فرضیه‌ها، روش‌شناسی به‌نژادی، مدل‌های آماری به‌کاررفته و تفسیر بیولوژیکی نتایج آزمایشگاهی یا مزرعه‌ای؛ چاپ یا پذیرش مقاله در مجلات علمی-پژوهشی معتبر وزارت علوم یا نمایه‌شده در Scopus و JCR مزیت رقابتی بالایی به همراه دارد.
• تسلط بر نرم‌افزارهای محاسباتی و ژنتیک آماری: تسلط عملی بر نرم‌افزارهای تحلیل داده‌های ژنتیکی و اصلاحی نظیر SAS، R (بسته‌های بیومتری و انتخاب ژنومی)، SPSS، TASSEL، Structure و GenAlEx برای تجزیه تنوع ژنتیکی، نقشه‌برداری پیوستگی، مکان‌یابی QTL و مدل‌های پایداری.
• آشنایی با فناوری‌های نوین به‌نژادی: احاطه بر روش‌های پیشرفته تعیین توالی نسل جدید (NGS)، سیستم ویرایش ژن CRISPR/Cas، طراحی نشانگرهای متراکم، اصول بیوانفورماتیک گیاهی و ادغام داده‌های فنومیکس با ژنومیکس.
• ارائه پروپوزال شفاف و مسئله‌محور: تدوین طرح پیشنهادی دکتری پیرامون چالش‌های محوری کشاورزی کشور از جمله به‌نژادی مولکولی ارقام مقاوم به خشکی، شوری و تنش‌های گرمایی، ارتقای ارزش تغذیه‌ای (Biofortification) و به‌کارگیری مدل‌های انتخاب ژنومی در ارقام زراعی راهبردی.
• درک متون علمی و زبان تخصصی: توانایی روخوانی، ترجمه روان و نقد متدولوژی مقالات روز از نشریات مرجع بین‌المللی مانند Theoretical and Applied Genetics (TAG)، Plant Breeding و Euphytica.

سوالات متداول (FAQ)