دانلود رایگان سوالات کارشناسی ارشد آزاد مجموعه زبان و ادبیات فارسی - زبان و ادبیات فارسی 1390

---

آزمون های برگزار شده

---

تحلیل مباحث کنکور ارشد آزاد ۱۳۹۰ زبان و ادبیات فارسی

آمادگی برای آزمون گرایش زبان و ادبیات فارسی نیازمند مطالعه‌ای چندلایه است. داوطلب باید هم دانش تاریخی و حفظی داشته باشد و هم بتواند متن ادبی را از نظر زبانی، موسیقایی، بلاغی، سبکی و مضمونی تحلیل کند. مهم‌ترین محورهای پیشنهادی مطالعه عبارت‌اند از:

۱. ادبیات فارسی عمومی و تاریخ ادبیات

تاریخ ادبیات فارسی یکی از پایه‌های اصلی این گرایش است. مطالعه این بخش باید از حفظ نام‌ها فراتر رود و ارتباط میان دوره‌های تاریخی، تحولات اجتماعی، جریان‌های فکری و سبک‌های ادبی را دربرگیرد.

• ادبیات پیش از اسلام: آشنایی کلی با آثار و زبان‌های ایرانی پیش از اسلام، ادبیات اوستایی، متون پهلوی و تأثیر میراث ایران باستان بر ادبیات فارسی.
• دوره‌های آغازین شعر فارسی: شکل‌گیری زبان فارسی دری، شعر خراسانی و شاعران برجسته‌ای مانند رودکی، فردوسی، عنصری، فرخی و منوچهری.
• سبک عراقی: گسترش مضامین عرفانی و عاشقانه در آثار سنایی، عطار، مولوی، سعدی، حافظ و شاعران این دوره.
• سبک هندی: مضمون‌آفرینی، نازک‌خیالی، باریک‌اندیشی و کاربرد تشبیهات دور در شعر شاعرانی مانند صائب تبریزی و کلیم کاشانی.
• دوره بازگشت ادبی: واکنش به سبک هندی و بازگشت شاعران به شیوه‌های شاعران قدیم.
• ادبیات معاصر: مشروطه، شعر نو، شعر نیمایی، شعر سپید، داستان‌نویسی جدید و تحولات نثر فارسی.

۲. متون نظم و نثر فارسی

درک متون نظم و نثر، به‌ویژه آثار مهم و پرتکرار ادبیات فارسی، برای پاسخ‌گویی به سؤالات تحلیلی ضروری است. مطالعه متن باید با توجه به واژگان، دستور، آرایه‌ها، مضمون، سبک و زمینه تاریخی انجام شود.

متون منظوم مهم

• شاهنامه فردوسی: حماسه ملی، واژگان فارسی، تصویرپردازی رزمی، لحن حماسی و ساختار داستانی.
• حدیقه سنایی و آثار عطار: مفاهیم عرفانی، تمثیل، حکایت و زبان تعلیمی.
• مثنوی معنوی: حکایت‌پردازی، تمثیل‌های عرفانی، تناسب‌های معنایی و شیوه استدلال مولانا.
• خمسه نظامی: داستان‌پردازی، توصیف، غزل‌پردازی درون منظومه‌ها و ویژگی‌های سبک غنایی.
• غزل سعدی و حافظ: مضامین عاشقانه، عرفانی و اجتماعی، ایهام، تناسب، موسیقی شعر و چندلایگی معنا.

متون منثور مهم

• تاریخ بیهقی: نثر تاریخی، جزئی‌نگری، شخصیت‌پردازی و توصیف رویدادها.
• کلیله و دمنه: نثر فنی، حکایت در حکایت، امثال و شواهد شعری.
• قابوس‌نامه و سیاست‌نامه: نثر تعلیمی و اندرزنامه‌ای.
• گلستان سعدی: نثر آهنگین، ایجاز، سجع، حکایت‌پردازی و تلفیق نظم و نثر.
• تذکره‌ها و متون عرفانی: آشنایی با ویژگی‌های نثر صوفیانه و شیوه معرفی احوال بزرگان.

۳. عروض و قافیه

عروض و قافیه از مباحث فنی و مهارتی آزمون زبان و ادبیات فارسی است. مطالعه این بخش باید با تمرین عملی ابیات همراه باشد.

• تشخیص هجاهای کوتاه، بلند و کشیده.
• تقسیم مصراع به هجاها و تعیین وزن عروضی.
• آشنایی با ارکان عروضی و زحاف‌های پرکاربرد.
• تشخیص وزن‌های رایج غزل، قصیده، مثنوی، رباعی و قطعه.
• شناخت قافیه، ردیف، حروف قافیه و عیوب قافیه.
• توجه به اختیارات شاعری در خوانش و تقطیع ابیات.

برای یادگیری بهتر عروض، توصیه می‌شود داوطلب به جای حفظ صرفِ نام بحرها، وزن نمونه‌های مشهور را تقطیع کند و رابطه میان تلفظ واقعی واژه‌ها و ساختار هجایی را بیاموزد.

۴. آرایه‌های ادبی و علم بیان

سؤالات آرایه‌های ادبی معمولاً به تشخیص صنعت، تحلیل رابطه میان واژه‌ها و درک نقش آرایه در شکل‌گیری معنا نیاز دارند. مهم‌ترین مباحث عبارت‌اند از:

• تشبیه: تشخیص مشبه، مشبه‌به، ادات و وجه شبه و انواع تشبیه.
• استعاره: استعاره تصریحیه و مکنیه و تفاوت آن با تشبیه فشرده.
• مجاز: رابطه‌های مجاز مانند جزئیت، کلیت، سببیت، مسببیت، محل و حال.
• کنایه: عبارت‌های دارای معنای نزدیک و دور و تشخیص مقصود اصلی گوینده.
• ایهام: وجود دو یا چند معنای قابل قبول برای یک واژه یا عبارت.
• جناس و سجع: تناسب آوایی واژه‌ها در شعر و نثر.
• طباق و مقابله: تقابل واژه‌ها یا مجموعه‌ای از مفاهیم متضاد.
• مراعات نظیر و تناسب: ارتباط معنایی میان واژه‌های هم‌حوزه.
• تلمیح، تضمین، اقتباس و اشاره: ارجاع به داستان‌ها، آیات، احادیث، شخصیت‌ها و متون پیشین.

۵. دستور زبان فارسی

دستور زبان در این گرایش، هم برای پاسخ‌گویی به سؤالات مستقیم و هم برای فهم متون کهن و معاصر اهمیت دارد. مباحث مهم این بخش شامل موارد زیر است:

• انواع واژه و نقش دستوری آن‌ها در جمله.
• ساختمان واژه: ساده، مشتق، مرکب و مشتق‌مرکب.
• ریشه، بن ماضی، بن مضارع، پیشوند، پسوند و تکواژ.
• اسم، صفت، ضمیر، قید، حرف اضافه، حرف ربط و نقش‌نماها.
• گروه اسمی، هسته، وابسته پیشین و وابسته پسین.
• انواع فعل از نظر زمان، وجه، شخص، شمار، لازم و متعدی بودن.
• جمله ساده، مرکب، هم‌پایه و وابسته.
• نهاد، مفعول، متمم، مسند، مضاف‌الیه و قید.
• تطبیق فعل با نهاد و کاربرد فعل‌های مرکب.
• تفاوت ساختار زبان فارسی امروز با ساختار متون کلاسیک.

۶. سبک‌شناسی

سبک‌شناسی به بررسی ویژگی‌های متمایز زبان و بیان در آثار، دوره‌ها و نویسندگان مختلف می‌پردازد. برای پاسخ‌گویی به سؤالات این بخش، باید ویژگی‌های سه سطح سبک‌شناسی را در کنار یکدیگر بررسی کرد:

• سبک‌شناسی زبانی: واژگان، ساختمان جمله، کاربرد افعال، ترکیبات عربی و فارسی و ویژگی‌های نحوی.
• سبک‌شناسی ادبی: تشبیهات، استعاره‌ها، صور خیال، موسیقی کلام، قالب‌ها و شیوه تصویرپردازی.
• سبک‌شناسی فکری: جهان‌بینی، مضامین عرفانی، حماسی، عاشقانه، تعلیمی، اجتماعی و سیاسی.

در مطالعه سبک‌ها، مقایسه میان سبک خراسانی، عراقی، هندی، بازگشت و شعر معاصر اهمیت ویژه‌ای دارد. برای مثال، سادگی و استواری زبان در بسیاری از متون سبک خراسانی، غلبه مضامین عرفانی و زبان نرم در سبک عراقی و مضمون‌آفرینی و پیچیدگی خیال در سبک هندی باید به صورت تطبیقی بررسی شود.

۷. نقد ادبی و نظریه‌های ادبی

نقد ادبی، متن را از جنبه‌های ساختاری، محتوایی، تاریخی، اجتماعی و روان‌شناختی بررسی می‌کند. داوطلب باید با مفاهیم پایه نقد سنتی و جدید آشنا باشد.

• نقد سنتی: فصاحت، بلاغت، لفظ و معنا، تناسب، سرقت ادبی و دیدگاه‌های کلاسیک درباره شعر و نثر.
• نقد تاریخی: بررسی اثر در زمینه دوره تاریخی، زندگی نویسنده و شرایط اجتماعی.
• نقد فرمالیستی: توجه به ساختار، زبان، فرم، تکرار، موسیقی و عناصر درونی متن.
• نقد ساختارگرا: بررسی روابط میان عناصر متن و نظام‌های نشانه‌ای.
• نقد روان‌کاوانه: تحلیل ناخودآگاه، نمادها، عقده‌ها و انگیزه‌های شخصیت‌ها یا پدیدآورنده.
• نقد جامعه‌شناختی و مارکسیستی: بررسی رابطه ادبیات با طبقه اجتماعی، قدرت، اقتصاد و ایدئولوژی.
• نقد اسطوره‌ای و کهن‌الگویی: شناسایی الگوهای تکرارشونده در داستان‌ها و شخصیت‌های ادبی.

راهبرد پیشنهادی مطالعه برای آزمون

1. مطالعه را موضوعی و دوره‌ای ترکیب کنید: مباحث تاریخ ادبیات را بر اساس دوره‌ها بخوانید و سپس آثار مهم هر دوره را از نظر سبک، زبان و مضمون مرور کنید.
2. متن‌محور مطالعه کنید: برای هر شاعر یا نویسنده، چند نمونه متن اصلی بخوانید و ویژگی‌های زبانی، ادبی و فکری آن را یادداشت کنید.
3. عروض را با تمرین مستمر بیاموزید: هر روز چند بیت را تقطیع کنید و وزن، رکن‌ها، قافیه و ردیف آن را مشخص کنید.
4. آرایه‌ها را در متن تشخیص دهید: به جای حفظ تعریف‌ها، نمونه‌های متنوع از شاهنامه، غزل‌های حافظ، گلستان و شعر معاصر تحلیل کنید.
5. جدول‌های مقایسه‌ای بسازید: تفاوت سبک‌های ادبی، قالب‌های شعری، دوره‌های تاریخی و نظریه‌های نقد را در جدول‌های خلاصه ثبت کنید.
6. تست‌ها را طبقه‌بندی کنید: سؤالات را به گروه‌های تاریخ ادبیات، متون، عروض، آرایه، دستور، سبک‌شناسی و نقد تقسیم کنید و نقاط ضعف خود را بسنجید.
7. از پاسخ‌های قطعی بدون سند پرهیز کنید: در تحلیل آزمون سال ۱۳۹۰، تعداد سؤالات و سهم هر مبحث را تنها در صورت دسترسی به دفترچه رسمی اعلام کنید.

منابع پیشنهادی

• کتاب‌های تاریخ ادبیات فارسی و تاریخ نظم و نثر، همراه با مرور دوره‌های ادبی از آغاز تا ادبیات معاصر.
• معانی و بیان و منابع دانشگاهی آرایه‌های ادبی.
• کتاب‌های معتبر عروض و قافیه فارسی، همراه با تمرین تقطیع اشعار کلاسیک.
• منابع دستور زبان فارسی و دستور تاریخی زبان فارسی.
• کتاب‌های سبک‌شناسی شعر و نثر فارسی.
• منابع مقدماتی نقد ادبی، نظریه‌های ادبی و روش تحلیل متن.
• متون اصلی مانند شاهنامه، مثنوی معنوی، خمسه نظامی، گلستان، کلیله و دمنه، تاریخ بیهقی و گزیده غزل‌های سعدی و حافظ.

جمع‌بندی

گرایش زبان و ادبیات فارسی گسترده‌ترین حوزه در مجموعه زبان و ادبیات فارسی است و آمادگی برای آن به مطالعه متوازن مباحث مختلف نیاز دارد. داوطلب موفق باید در تاریخ ادبیات و شناخت آثار پایه، تحلیل متون نظم و نثر، عروض و قافیه، آرایه‌های ادبی، دستور زبان، سبک‌شناسی و نقد ادبی مهارت کسب کند.

بهترین روش مطالعه، ترکیب منابع آموزشی با خواندن متن اصلی و حل تست‌های طبقه‌بندی‌شده است. از آنجا که بودجه‌بندی دقیق آزمون کارشناسی ارشد آزاد ۱۳۹۰ بدون بررسی دفترچه رسمی قابل تأیید نیست، این صفحه نباید به‌عنوان اعلام تعداد قطعی سؤالات یا ضرایب دروس تلقی شود؛ بلکه چارچوبی تخصصی برای مرور و تحلیل محتوای آزمون ارائه می‌کند.

---

سؤالات متداول

مهم‌ترین مباحث کنکور ارشد زبان و ادبیات فارسی چیست؟

مهم‌ترین محورهای مطالعه شامل تاریخ ادبیات، متون نظم و نثر، عروض و قافیه، آرایه‌های ادبی، دستور زبان فارسی، سبک‌شناسی و مبانی نقد ادبی است.

آیا برای این گرایش فقط حفظ تاریخ ادبیات کافی است؟

خیر. تاریخ ادبیات تنها یکی از بخش‌های آزمون است. داوطلب باید بتواند متن ادبی را از نظر معنا، دستور، آرایه، وزن، سبک و ویژگی‌های فکری تحلیل کند.

برای مطالعه متون نظم و نثر فارسی از کجا شروع کنیم؟

بهتر است مطالعه با متون پایه‌ای مانند شاهنامه، آثار سعدی، غزل‌های حافظ، مثنوی معنوی، آثار عطار، خمسه نظامی، گلستان، کلیله و دمنه و تاریخ بیهقی آغاز شود و سپس به سراغ متون تخصصی‌تر بروید.

چگونه عروض و قافیه را برای آزمون ارشد یاد بگیریم؟

عروض و قافیه با تمرین عملی بهتر آموخته می‌شود. ابتدا هجاهای کوتاه، بلند و کشیده را یاد بگیرید، سپس مصراع‌ها را تقطیع و ارکان و بحر آن‌ها را مشخص کنید. مرور نمونه‌های متنوع از غزل، قصیده، مثنوی و رباعی نیز ضروری است.

در بخش سبک‌شناسی چه موضوعاتی اهمیت بیشتری دارد؟

شناخت ویژگی‌های زبانی، ادبی و فکری سبک‌های خراسانی، عراقی، هندی، بازگشت و ادبیات معاصر اهمیت دارد. تشخیص سبک یک متن بر اساس واژگان، نحو، صور خیال، موسیقی، مضمون و جهان‌بینی انجام می‌شود.

آیا تعداد سؤالات و بودجه‌بندی آزمون آزاد ۱۳۹۰ در این صفحه اعلام شده است؟

خیر. تا زمانی که دفترچه رسمی و نسخه معتبر سؤالات در دسترس نباشد، اعلام تعداد دقیق سؤالات، ضرایب و سهم هر مبحث قابل اتکا نیست. اطلاعات این صفحه با رویکرد موضوعی و آموزشی ارائه شده است.

---

سوالات و پاسخ سوالات کارشناسی ارشد - بخش چهارصد و شصت و یکم ( بیشتر ... )