دانلود رایگان سوالات کارشناسی ارشد آزاد مجموعه جغرافیا - جغرافیای سیاسی 1390

---

آزمون های برگزار شده

---

تحلیل مباحث کنکور ارشد آزاد ۱۳۹۰ جغرافیای سیاسی

آمادگی برای آزمون گرایش جغرافیای سیاسی نیازمند مطالعه‌ای مفهومی، تحلیلی و تطبیقی است. داوطلب باید هم با مبانی نظری جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک آشنا باشد و هم بتواند مسائل سیاسی را در بستر فضا، مکان، قلمرو، مرز و قدرت تحلیل کند. مهم‌ترین محورهای پیشنهادی مطالعه عبارت‌اند از:

۱. مبانی جغرافیای سیاسی

جغرافیای سیاسی هسته اصلی این گرایش است و به بررسی چگونگی سازمان‌یابی قدرت در فضا و تأثیر عوامل جغرافیایی بر پدیده‌های سیاسی می‌پردازد.

• تعریف و قلمرو جغرافیای سیاسی: موضوع، اهداف، سیر تحول و جایگاه آن در جغرافیای انسانی.
• فضا و قدرت: رابطه میان سازمان فضایی، کنترل سرزمین، حاکمیت و تصمیم‌گیری سیاسی.
• قلمرو و سرزمین: مفهوم قلمرو، قلمروسازی، مالکیت فضایی و کنترل سیاسی فضا.
• دولت و کشور: عناصر تشکیل‌دهنده کشور، سرزمین، جمعیت، حکومت و حاکمیت.
• ملت و هویت ملی: نقش زبان، فرهنگ، تاریخ، مذهب و حافظه جمعی در شکل‌گیری هویت سیاسی.
• سازمان سیاسی فضا: تقسیمات کشوری، مرکز و پیرامون، تمرکز و عدم تمرکز اداری.

۲. ژئوپلیتیک

ژئوپلیتیک یکی از مهم‌ترین مباحث جغرافیای سیاسی است و بر تأثیر موقعیت جغرافیایی، منابع، مسیرها، مرزها و قدرت بر روابط سیاسی تمرکز دارد.

• مفهوم ژئوپلیتیک: تعریف، تاریخچه، تفاوت آن با جغرافیای سیاسی و جایگاه آن در تحلیل قدرت.
• نظریه‌های کلاسیک ژئوپلیتیک: دیدگاه‌های مکیندر، ماهان، اسپایکمن، راتزل و هاوسهوفر.
• ژئوپلیتیک منابع: نقش انرژی، آب، مواد معدنی، زمین‌های حاصلخیز و مسیرهای انتقال در قدرت سیاسی.
• ژئوپلیتیک منطقه‌ای: تحلیل موقعیت مناطق حساس، گذرگاه‌ها، دریاها، تنگه‌ها و کانون‌های رقابت.
• ژئوپلیتیک نوین: نقش اقتصاد، فناوری، اطلاعات، محیط زیست، رسانه و شبکه‌ها در روابط فضایی قدرت.
• ژئواستراتژی: پیوند میان موقعیت جغرافیایی، اهداف سیاسی و راهبردهای امنیتی.

۳. مرز، قلمرو و حاکمیت

شناخت مرزها و قلمروها برای تحلیل بسیاری از مسائل جغرافیای سیاسی ضروری است. این بخش به بررسی شکل‌گیری، کارکرد و پیامدهای مرزهای سیاسی می‌پردازد.

• مفهوم مرز سیاسی: مرز به‌عنوان خط تفکیک حاکمیت و ابزار سازمان‌دهی سیاسی فضا.
• انواع مرزها: طبیعی، هندسی، قومی، تاریخی، تحمیلی، پیشگام و پسین.
• کارکردهای مرز: کنترل، جداسازی، ارتباط، امنیت، هویت و مبادله.
• اختلافات مرزی: عوامل شکل‌گیری منازعات مرزی و روش‌های حل‌وفصل آن‌ها.
• قلمروسازی: فرایند کنترل و معنا دادن به فضا توسط دولت‌ها، گروه‌ها و نهادها.
• حاکمیت ملی: رابطه سرزمین، قانون، دولت و اقتدار سیاسی.

۴. دولت، ملت و قدرت ملی

یکی از محورهای اصلی جغرافیای سیاسی، بررسی ساختار دولت و ملت و عوامل مؤثر بر قدرت ملی است. مطالعه این بخش باید با توجه به عوامل طبیعی، انسانی، اقتصادی و سازمانی انجام شود.

• عناصر دولت: سرزمین، جمعیت، حکومت و حاکمیت.
• ملت‌سازی: نقش آموزش، زبان، فرهنگ، تاریخ، رسانه و نهادهای سیاسی.
• قدرت ملی: جمعیت، موقعیت جغرافیایی، منابع، اقتصاد، فناوری، انسجام اجتماعی و توان نظامی.
• شکل کشورها: فشرده، کشیده، پاره‌پاره، محصور در خشکی، دارای برون‌بوم یا درون‌بوم.
• مرکز و پیرامون: نابرابری فضایی، تمرکز قدرت و چالش‌های اداره سرزمین.
• امنیت ملی: پیوند میان تمامیت ارضی، منابع، جمعیت، مرزها و ثبات سیاسی.

۵. جغرافیای انتخابات و رفتار سیاسی

جغرافیای انتخابات به تحلیل الگوهای مکانی رأی، مشارکت سیاسی و تأثیر عوامل اجتماعی و فضایی بر رفتار انتخاباتی می‌پردازد.

• مفهوم جغرافیای انتخابات: بررسی توزیع فضایی آرا و مشارکت سیاسی.
• عوامل مؤثر بر رفتار انتخاباتی: طبقه اجتماعی، قومیت، مذهب، زبان، شهرنشینی، روستانشینی و سطح توسعه.
• حوزه‌بندی انتخاباتی: معیارها، عدالت فضایی و آثار سیاسی مرزبندی حوزه‌ها.
• الگوهای مکانی مشارکت: تفاوت‌های منطقه‌ای در میزان مشارکت و جهت‌گیری سیاسی.
• تحلیل نقشه‌های انتخاباتی: تفسیر پراکندگی آرا، تمرکز حمایت‌ها و شکاف‌های فضایی.

۶. جغرافیای نظامی و امنیتی

جغرافیای نظامی و امنیتی به نقش عوامل مکانی و محیطی در دفاع، امنیت، راهبرد و سازمان‌دهی فضایی نیروها می‌پردازد.

• موقعیت جغرافیایی و امنیت: نقش مرزها، کوهستان‌ها، دشت‌ها، دریاها، تنگه‌ها و مسیرهای ارتباطی.
• عمق استراتژیک: تأثیر وسعت سرزمین، فاصله از مرزها و پراکندگی مراکز حیاتی.
• ژئوپلیتیک دفاعی: ارتباط میان توان نظامی، منابع، موقعیت و تهدیدهای پیرامونی.
• مناطق حساس: گذرگاه‌ها، بنادر، مراکز انرژی، مرزهای پرتنش و نقاط راهبردی.
• امنیت انسانی و محیطی: پیوند میان بحران‌های محیطی، مهاجرت، منابع و بی‌ثباتی فضایی.

۷. مسائل منطقه‌ای و روابط فضایی قدرت

تحلیل مسائل منطقه‌ای در جغرافیای سیاسی به شناخت جایگاه کشورها و مناطق در نظام فضایی قدرت کمک می‌کند. این بخش نیازمند نگاه تطبیقی و نقشه‌محور است.

• مناطق ژئوپلیتیکی: خاورمیانه، آسیای مرکزی، قفقاز، خلیج فارس، دریای خزر و سایر مناطق حساس.
• منابع انرژی: نفت، گاز، مسیرهای انتقال و نقش آن‌ها در رقابت‌های منطقه‌ای.
• آب‌های مرزی و مشترک: رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، دریاها و چالش‌های بهره‌برداری مشترک.
• کریدورها و مسیرهای ارتباطی: راه‌ها، تنگه‌ها، خطوط انتقال و شبکه‌های حمل‌ونقل.
• همگرایی و واگرایی منطقه‌ای: عوامل همکاری، رقابت، اتحاد و تعارض میان کشورها.

۸. روش تحقیق و تحلیل فضایی در جغرافیای سیاسی

برای پاسخ‌گویی دقیق به پرسش‌های تحلیلی، داوطلب باید با روش تحقیق و شیوه‌های تحلیل فضایی در مطالعات سیاسی آشنا باشد.

• مبانی روش تحقیق: مسئله پژوهش، فرضیه، متغیر، داده، روش گردآوری و تحلیل.
• تحلیل نقشه و داده‌های مکانی: بررسی مرزها، موقعیت‌ها، فاصله‌ها، کانون‌های قدرت و مسیرهای ارتباطی.
• مطالعه تطبیقی: مقایسه کشورها، مناطق، مرزها و الگوهای سازمان سیاسی فضا.
• تحلیل مقیاس: بررسی مسائل سیاسی در مقیاس محلی، ملی، منطقه‌ای و جهانی.
• کاربرد آمار و شاخص‌ها: تحلیل جمعیت، توسعه، منابع، مشارکت و قدرت ملی.

راهبرد پیشنهادی مطالعه برای آزمون

1. مفاهیم پایه را دقیق یاد بگیرید: اصطلاحاتی مانند فضا، قدرت، قلمرو، مرز، حاکمیت، دولت، ملت، ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی باید با تفاوت‌های مفهومی آن‌ها مطالعه شوند.
2. نظریه‌ها را تطبیقی بخوانید: دیدگاه‌های مکیندر، ماهان، اسپایکمن، راتزل و سایر نظریه‌پردازان را در جدول‌های مقایسه‌ای خلاصه کنید.
3. نقشه‌محور مطالعه کنید: موقعیت کشورها، مرزها، دریاها، تنگه‌ها، منابع انرژی و مناطق حساس را روی نقشه مرور کنید.
4. مسائل منطقه‌ای را تحلیلی بررسی کنید: موضوعاتی مانند انرژی، آب، مرز، مهاجرت، امنیت و کریدورها را در قالب روابط فضایی قدرت تحلیل کنید.
5. میان جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک تفاوت بگذارید: جغرافیای سیاسی بیشتر بر سازمان سیاسی فضا تمرکز دارد، در حالی که ژئوپلیتیک به نقش فضا در رقابت و راهبرد قدرت می‌پردازد.
6. برای مفاهیم مثال واقعی داشته باشید: هر نظریه یا مفهوم را با نمونه‌ای از کشورها، مرزها، مناطق ژئوپلیتیکی یا مسیرهای ارتباطی مرتبط کنید.
7. از پاسخ‌های قطعی بدون سند پرهیز کنید: در تحلیل آزمون سال ۱۳۹۰، تعداد سؤالات و سهم هر مبحث را تنها در صورت دسترسی به دفترچه رسمی اعلام کنید.

منابع پیشنهادی

• کتاب‌های مبانی جغرافیای سیاسی و سازمان سیاسی فضا.
• منابع ژئوپلیتیک کلاسیک و نوین.
• کتاب‌های مربوط به مرز، قلمرو، دولت، ملت و قدرت ملی.
• منابع جغرافیای انتخابات، جغرافیای نظامی و امنیت ملی.
• کتاب‌های جغرافیای انسانی، جغرافیای جمعیت و جغرافیای منطقه‌ای.
• منابع روش تحقیق در جغرافیا و تحلیل فضایی.
• اطلس‌ها، نقشه‌های سیاسی و مجموعه سؤالات سال‌های گذشته همراه با پاسخ‌های تحلیلی.

جمع‌بندی

گرایش جغرافیای سیاسی از شاخه‌های مهم و تحلیلی مجموعه جغرافیا است که آمادگی برای آن به مطالعه متوازن مفاهیم جغرافیایی، سیاسی، ژئوپلیتیکی، منطقه‌ای و فضایی نیاز دارد. داوطلب موفق باید بتواند رابطه میان قدرت و فضا را در مقیاس‌های مختلف تحلیل کند و نقش موقعیت، مرز، منابع، جمعیت و سازمان سیاسی را در مسائل سیاسی بشناسد.

بهترین روش مطالعه، ترکیب منابع نظری با تحلیل نقشه‌ها، بررسی نمونه‌های منطقه‌ای و حل تست‌های طبقه‌بندی‌شده است. از آنجا که بودجه‌بندی دقیق آزمون کارشناسی ارشد آزاد ۱۳۹۰ بدون بررسی دفترچه رسمی قابل تأیید نیست، این صفحه نباید به‌عنوان اعلام تعداد قطعی سؤالات یا ضرایب دروس تلقی شود؛ بلکه چارچوبی تخصصی برای مرور و تحلیل محتوای آزمون ارائه می‌کند.

---

سؤالات متداول

مهم‌ترین مباحث کنکور ارشد جغرافیای سیاسی چیست؟

مهم‌ترین محورهای مطالعه شامل جغرافیای سیاسی، ژئوپلیتیک، مرز و قلمرو، دولت و ملت، قدرت ملی، جغرافیای انتخابات، جغرافیای نظامی، مسائل منطقه‌ای و روش تحقیق است.

آیا برای این گرایش فقط حفظ نظریه‌های ژئوپلیتیک کافی است؟

خیر. نظریه‌ها مهم هستند، اما داوطلب باید بتواند آن‌ها را در تحلیل مسائل فضایی، مرزی، منطقه‌ای، امنیتی و سیاسی به کار بگیرد.

تفاوت جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در مطالعه آزمون چیست؟

جغرافیای سیاسی بیشتر به سازمان سیاسی فضا، دولت، مرز، قلمرو و حاکمیت می‌پردازد؛ اما ژئوپلیتیک بر نقش موقعیت جغرافیایی، منابع و فضا در رقابت و راهبرد قدرت تمرکز دارد.

در مطالعه ژئوپلیتیک چه نظریه‌هایی اهمیت بیشتری دارند؟

نظریه‌های کلاسیک مانند هارتلند مکیندر، قدرت دریایی ماهان، ریملند اسپایکمن و دیدگاه‌های راتزل از مباحث مهم این بخش هستند.

چرا نقشه‌خوانی در جغرافیای سیاسی اهمیت دارد؟

زیرا بسیاری از مفاهیم این گرایش مانند مرز، موقعیت، منابع، کریدورها، تنگه‌ها، مناطق حساس و روابط قدرت، ماهیت مکانی و فضایی دارند و با نقشه بهتر درک می‌شوند.

آیا تعداد سؤالات و بودجه‌بندی آزمون آزاد ۱۳۹۰ در این صفحه اعلام شده است؟

خیر. تا زمانی که دفترچه رسمی و نسخه معتبر سؤالات در دسترس نباشد، اعلام تعداد دقیق سؤالات، ضرایب و سهم هر مبحث قابل اتکا نیست. اطلاعات این صفحه با رویکرد موضوعی و آموزشی ارائه شده است.

---

سوالات و پاسخ سوالات کارشناسی ارشد - بخش صد و پنجاهم ( بیشتر ... )