دانلود رایگان سوالات کارشناسی ارشد آزاد جغرافیای طبیعی - ژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی 1390

---

آزمون های برگزار شده

---

تحلیل مباحث کنکور ارشد آزاد ۱۳۹۰ ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی

ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی دانشی میان‌رشته‌ای است که از یک سو به مطالعه منشأ، تحول و الگوی پراکنش ناهمواری‌ها می‌پردازد و از سوی دیگر، نتایج این شناخت را در مدیریت محیط، توسعه پایدار و کاهش آسیب‌پذیری سرزمین به کار می‌گیرد. در این گرایش، صرف شناخت اشکال زمین کافی نیست، بلکه توانایی تفسیر کارکردی آن‌ها در تصمیم‌گیری محیطی نیز اهمیت دارد.

۱. مبانی ژئومورفولوژی عمومی

این بخش پایه نظری گرایش را تشکیل می‌دهد و شامل مفاهیمی است که برای درک ساختار و تحول ناهمواری‌ها ضروری‌اند.

• مفهوم ژئومورفولوژی: مطالعه اشکال سطح زمین، منشأ آن‌ها، فرایندهای سازنده و ویرانگر و روابط متقابل میان ساختار، اقلیم و زمان.
• عوامل مؤثر در شکل‌زایی: نقش لیتولوژی، تکتونیک، اقلیم، پوشش گیاهی، زمان و دخالت انسان در تحول چشم‌اندازهای ژئومورفیک.
• فرایندهای درونی و بیرونی: نیروهای درونی مانند کوه‌زایی و حرکات زمین‌ساختی، و فرایندهای بیرونی مانند هوازدگی، فرسایش، حمل و رسوب‌گذاری.
• چرخه‌های فرسایش و تکامل ناهمواری‌ها: نظریات کلاسیک و جدید درباره تحول اشکال زمین و محدودیت‌های هر رویکرد در تبیین چشم‌اندازهای واقعی.
• دیدگاه سیستمی در ژئومورفولوژی: بررسی ناهمواری‌ها به عنوان سیستم‌های باز با ورودی، خروجی، آستانه و بازخورد.

۲. ژئومورفولوژی فرایندی

در این محور، تمرکز بر سازوکار فرایندهایی است که ناهمواری‌ها را ایجاد یا دگرگون می‌کنند.

• هوازدگی: هوازدگی فیزیکی، شیمیایی و زیستی و نقش آن در آماده‌سازی مصالح برای فرسایش.
• فرسایش آبی: فرسایش سطحی، شیاری و خندقی، عوامل مؤثر بر آن و ارتباط آن با کاربری اراضی و شدت بارش.
• فرایندهای رودخانه‌ای: فرسایش بستر و کناره، حمل مواد، الگوهای زهکشی، تکامل دره‌ها، مخروط‌افکنه‌ها و دشت‌های سیلابی.
• فرایندهای دامنه‌ای: ریزش، لغزش، جریان و خزش مواد و نقش شیب، رطوبت، جنس سازند و مداخلات انسانی در ناپایداری دامنه‌ها.
• فرایندهای بادی: برداشت، حمل و رسوب‌گذاری باد، شکل‌گیری تپه‌های ماسه‌ای و کاربرد آن در تحلیل بیابان‌زایی.
• فرایندهای کارستی، یخچالی و ساحلی: بسته به سرفصل آزمون، شناخت کلی این محیط‌ها و اشکال مربوط به آن‌ها نیز می‌تواند مهم باشد.

۳. ژئومورفولوژی کاربردی و برنامه‌ریزی محیطی

این بخش وجه تمایز اصلی این گرایش است و بر استفاده از داده‌ها و تحلیل‌های ژئومورفولوژیک در تصمیم‌گیری‌های محیطی تأکید دارد.

• ارزیابی توان محیط: شناسایی قابلیت‌ها و محدودیت‌های سرزمین برای کاربری‌هایی مانند کشاورزی، سکونت، صنعت، راه‌سازی و گردشگری.
• آمایش سرزمین: کاربرد شناخت ناهمواری‌ها در سازمان‌دهی فضایی فعالیت‌های انسانی و توزیع بهینه کاربری‌ها.
• مکان‌یابی: نقش ویژگی‌های ژئومورفولوژیک در مکان‌یابی پروژه‌های عمرانی، شهری، روستایی و زیربنایی.
• مدیریت منابع طبیعی: استفاده از داده‌های ژئومورفولوژیک برای حفاظت خاک، کنترل رسوب، مدیریت حوضه‌های آبخیز و احیای اراضی تخریب‌شده.
• توسعه پایدار: پرهیز از استقرار فعالیت‌های انسانی در پهنه‌های ناپایدار و هماهنگ‌سازی توسعه با ظرفیت‌های طبیعی محیط.

۴. مخاطرات ژئومورفولوژیک

یکی از مهم‌ترین کاربردهای ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی، شناسایی و کاهش خطرات طبیعی است.

• سیلاب: عوامل ژئومورفیک مؤثر بر وقوع سیلاب، رفتار رودخانه، پهنه‌های سیلابی و اهمیت آن‌ها در برنامه‌ریزی شهری و روستایی.
• حرکات دامنه‌ای: لغزش زمین، ریزش سنگ، رانش و جریان واریزه و نقش آن‌ها در تهدید سکونتگاه‌ها و راه‌ها.
• فرسایش خاک: پیامدهای ژئومورفیک و محیطی فرسایش و ضرورت کنترل آن در حوضه‌های حساس.
• بیابان‌زایی: تخریب اراضی در نواحی خشک و نیمه‌خشک و ارتباط آن با فرایندهای بادی، کاهش پوشش گیاهی و سوءمدیریت محیط.
• فرونشست و ناپایداری زمین: در برخی مناطق، شناخت فرونشست ناشی از برداشت آب زیرزمینی یا ویژگی‌های زمین‌شناسی نیز اهمیت کاربردی دارد.

۵. نقشه‌خوانی، تفسیر و تحلیل فضایی

بخش مهمی از یادگیری این گرایش به توانایی خواندن و تفسیر داده‌های مکانی وابسته است.

• نقشه‌های توپوگرافی: تفسیر خطوط میزان، شیب، جهت شیب، دره، یال، حوضه آبریز و فرم عمومی ناهمواری‌ها.
• نقشه‌های زمین‌شناسی: ارتباط ساختار و جنس سنگ‌ها با اشکال زمین و پایداری محیطی.
• نقشه‌های ژئومورفولوژی: تشخیص واحدهای ژئومورفیک و کاربرد آن‌ها در پهنه‌بندی محیطی.
• عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای: استفاده مقدماتی از تفسیر تصاویر برای شناسایی اشکال زمین، فرسایش و تغییرات سطح زمین.

راهبرد پیشنهادی مطالعه برای آزمون ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی

1. مطالعه مفهومی را بر حفظ صرف مقدم بدانید: در این گرایش، فهم رابطه میان فرایند، شکل زمین و کاربری محیطی مهم‌تر از حفظ تعاریف جداگانه است.
2. فرایندها را با مثال‌های عینی یاد بگیرید: هر فرایند ژئومورفیک را با یک نمونه واقعی مانند سیلاب، رانش یا فرسایش خندقی در یک حوضه مشخص پیوند دهید.
3. نقشه‌خوانی را تمرین کنید: بدون توانایی تفسیر نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی، درک کاربردی ژئومورفولوژی ناقص می‌ماند.
4. مباحث کاربردی را جداگانه خلاصه‌برداری کنید: برای هر نوع کاربری زمین یا مخاطره، توان‌ها، محدودیت‌ها و شاخص‌های ژئومورفولوژیک را در قالب جدول بنویسید.
5. مقایسه‌ای بخوانید: تفاوت محیط‌های کوهستانی، رودخانه‌ای، بیابانی و ساحلی را از نظر فرایند، فرم، خطر و قابلیت توسعه مقایسه کنید.

منابع پیشنهادی

• کتاب‌های دانشگاهی ژئومورفولوژی عمومی و ژئومورفولوژی کاربردی.
• منابع مربوط به آمایش سرزمین، ارزیابی توان محیط و برنامه‌ریزی محیطی.
• کتاب‌ها و جزوات نقشه‌خوانی و تفسیر نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی.
• منابع مرتبط با ژئومورفولوژی ایران و نمونه‌های موردی مخاطرات طبیعی در کشور.
• مقالات علمی درباره فرسایش، ناپایداری دامنه‌ها، سیلاب و کاربرد GIS و سنجش از دور در مطالعات ژئومورفیک.

جمع‌بندی

گرایش ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی تلفیقی از دانش نظری اشکال زمین و کاربرد عملی آن در مدیریت محیط و توسعه سرزمین است. داوطلبان برای موفقیت در این حوزه باید هم به مبانی فرایندی و ساختاری ژئومورفولوژی مسلط باشند و هم بتوانند این دانش را در تحلیل توان محیط، مکان‌یابی و کاهش مخاطرات به کار بگیرند.

با توجه به نبود دفترچه رسمی آزمون کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی سال ۱۳۹۰، اطلاعات دقیق درباره تعداد سؤالات، ضرایب و توزیع قطعی مباحث در دست نیست و محتوای این صفحه باید به عنوان راهنمای تحلیلی و آموزشی مطالعه شود.

---

سؤالات متداول

ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی چه تفاوتی با ژئومورفولوژی عمومی دارد؟

ژئومورفولوژی عمومی بیشتر به شناخت اشکال زمین و فرایندهای شکل‌دهنده آن‌ها می‌پردازد، اما ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی از این شناخت برای تصمیم‌گیری در کاربری زمین، توسعه، مکان‌یابی و مدیریت مخاطرات استفاده می‌کند.

چرا مطالعه مخاطرات ژئومورفولوژیک در این گرایش مهم است؟

زیرا بسیاری از تصمیم‌های محیطی و عمرانی بدون شناخت خطراتی مانند سیلاب، فرسایش، رانش و ناپایداری دامنه‌ها می‌توانند خسارت‌زا باشند. این گرایش به شناسایی و کاهش این ریسک‌ها کمک می‌کند.

ارزیابی توان محیط به چه معناست؟

ارزیابی توان محیط یعنی بررسی قابلیت‌ها و محدودیت‌های طبیعی یک سرزمین برای کاربری‌های مختلف، به گونه‌ای که استفاده از زمین با ویژگی‌های واقعی آن سازگار باشد.

در این گرایش نقشه‌خوانی چه اهمیتی دارد؟

نقشه‌خوانی ابزار اصلی شناخت شیب، جهت، شبکه زهکشی، ساختار زمین و واحدهای ژئومورفیک است و بدون آن، تحلیل محیطی و برنامه‌ریزی فضایی دقیق ممکن نیست.

دیدگاه سیستمی در ژئومورفولوژی چه می‌گوید؟

این دیدگاه ناهمواری‌ها را به عنوان سیستم‌هایی پویا در نظر می‌گیرد که تحت تأثیر ورودی‌ها، خروجی‌ها، بازخوردها و آستانه‌های محیطی تغییر می‌کنند.

آیا بودجه‌بندی مباحث و تعداد سؤالات آزمون آزاد ۱۳۹۰ در این صفحه قطعی است؟

خیر. بدون دسترسی به دفترچه رسمی آزمون سال ۱۳۹۰، تعیین قطعی تعداد سؤالات، ضرایب و بودجه‌بندی مباحث امکان‌پذیر نیست.

---

سوالات و پاسخ سوالات کارشناسی ارشد - بخش صد و هشتاد و نهم ( بیشتر ... )