دانلود رایگان سوالات کارشناسی ارشد آزاد تاریخ - تاریخ ایران باستان 1390

---

آزمون های برگزار شده

---

تحلیل مباحث کنکور ارشد آزاد ۱۳۹۰ تاریخ ـ تاریخ ایران باستان

گرایش تاریخ ایران باستان بر مطالعه دوره‌های پیش از اسلام در ایران، از تمدن‌های آغازین تا پایان دوره ساسانی تمرکز دارد. در این گرایش، صرف حفظ نام شاهان و سلسله‌ها کافی نیست؛ بلکه داوطلب باید بتواند روندهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، دینی و فرهنگی را در بستر تاریخی تحلیل کند و از منابع مکتوب و شواهد باستان‌شناختی بهره ببرد.

۱. کلیات و مبانی تاریخ ایران باستان

این بخش زیربنای ورود به مباحث تخصصی‌تر است.

• مفهوم ایران باستان: آشنایی با حدود زمانی، جغرافیایی و فرهنگی ایران پیش از اسلام.
• دوره‌بندی تاریخی: تمایز میان دوره‌های پیش‌تاریخ، ایلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی.
• منابع مطالعه: شناخت انواع منابع مکتوب، کتیبه‌ای، سکه‌شناختی و باستان‌شناختی.
• جایگاه ایران باستان در تاریخ جهان: پیوند ایران با تمدن‌های همسایه و نقش آن در تحولات منطقه‌ای.

۲. تمدن‌های اولیه و دوره‌های پیش از تشکیل شاهنشاهی‌های بزرگ

مطالعه خاستگاه‌های تمدنی در فلات ایران برای فهم تحولات بعدی ضروری است.

• استقرارهای آغازین: شکل‌گیری جوامع اولیه، کشاورزی، یکجانشینی و سازمان اجتماعی.
• تمدن ایلام: ساختار سیاسی، فرهنگی و ارتباطات منطقه‌ای ایلامیان.
• اقوام و مهاجرت‌ها: ورود و استقرار اقوام آریایی و تأثیر آن بر تحولات تاریخی ایران.
• زمینه‌های شکل‌گیری دولت‌های بزرگ: گذار از ساختارهای محلی به قدرت‌های فراگیر.

۳. مادها

دوره مادها از مباحث پایه در شناخت دولت‌سازی در ایران باستان است.

• خاستگاه و شکل‌گیری قدرت: روند انسجام سیاسی مادها و ایجاد حکومت.
• روابط خارجی: تعامل و تقابل با آشور، اورارتو و دیگر قدرت‌های منطقه.
• نظام حکومتی: ساختار قدرت و جایگاه فرمانروایان.
• اهمیت تاریخی: نقش مادها در فراهم‌سازی بستر ظهور هخامنشیان.

۴. هخامنشیان

این بخش از مهم‌ترین محورهای مطالعه در تاریخ ایران باستان است.

• تشکیل شاهنشاهی: چگونگی ظهور هخامنشیان و گسترش قلمرو آنان.
• ساختار اداری و سیاسی: ساتراپی‌ها، نظام دیوانی، شیوه اداره سرزمین‌های گسترده.
• ارتش و سازمان نظامی: کارکرد قدرت نظامی در تثبیت و توسعه امپراتوری.
• اقتصاد و راه‌های ارتباطی: مالیات، راه شاهی، تجارت و انسجام اقتصادی.
• دین و ایدئولوژی شاهنشاهی: مشروعیت سیاسی، باورهای دینی و بازتاب آن در کتیبه‌ها.
• روابط با جهان یونانی: جنگ‌ها، تعاملات فرهنگی و پیامدهای تاریخی آن.

۵. اشکانیان

دوره اشکانی به دلیل ساختار خاص سیاسی و موقعیت بین‌المللی آن اهمیت دارد.

• ظهور اشکانیان: شرایط فروپاشی قدرت سلوکی و برآمدن اشکانیان.
• ساختار سیاسی: ویژگی‌های حکومت ملوک‌الطوایفی و نقش خاندان‌های نیرومند.
• روابط با روم: جنگ‌ها، مرزها و توازن قدرت در غرب ایران.
• فرهنگ و جامعه: امتزاج عناصر ایرانی، هلنی و محلی در دوره اشکانی.
• اهمیت جغرافیایی: نقش اشکانیان در ارتباطات شرق و غرب.

۶. ساسانیان

ساسانیان از لحاظ انسجام سیاسی، دینی و اداری یکی از مهم‌ترین دوره‌های ایران باستان‌اند.

• تشکیل دولت ساسانی: تمرکز قدرت و جایگزینی ساختار اشکانی.
• نظام اداری و اجتماعی: طبقات اجتماعی، دیوان‌سالاری و سازمان حکومتی.
• دین رسمی: جایگاه زرتشتی‌گری و نهاد دینی در سیاست و جامعه.
• روابط خارجی: مناسبات با روم/بیزانس و قدرت‌های شرقی.
• فرهنگ و هنر: معماری، نقش‌برجسته‌ها، متون دینی و دستاوردهای فرهنگی.
• عوامل افول: بررسی علل تضعیف و فروپاشی دولت ساسانی.

۷. دین، فرهنگ و جامعه در ایران باستان

این مبحث برای تحلیل فراتر از تاریخ سیاسی اهمیت زیادی دارد.

• باورهای دینی: آشنایی با زرتشتی‌گری و دیگر سنت‌های دینی در ایران باستان.
• ساختار اجتماعی: طبقات، جایگاه نخبگان، جنگاوران، کشاورزان و روحانیان.
• آداب و رسوم: بازتاب فرهنگ روزمره، آیین‌ها و سنت‌ها در منابع.
• هویت فرهنگی: عناصر مشترک فرهنگی در شکل‌گیری مفهوم ایران.

۸. منابع و اسناد تاریخ ایران باستان

یکی از مهم‌ترین مهارت‌های این گرایش، شناخت و ارزیابی منابع است.

• منابع مکتوب: متون یونانی، رومی، پهلوی، روایات شرقی و منابع متأخر.
• کتیبه‌ها: ارزش کتیبه‌ها در بازسازی تاریخ سیاسی و ایدئولوژی حکومتی.
• سکه‌ها: کاربرد سکه‌شناسی در شناخت اقتصاد، مشروعیت و نمادهای قدرت.
• آثار باستان‌شناختی: معماری، اشیاء، نقش‌برجسته‌ها و داده‌های مادی.
• نقد منابع: تشخیص اعتبار، سوگیری، محدودیت‌ها و شرایط تولید منبع.

۹. باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی

درک شواهد مادی و محیط جغرافیایی برای مطالعه ایران باستان ضروری است.

• محوطه‌های مهم: شناخت مراکز تمدنی و سیاسی مهم ایران باستان.
• جغرافیای تاریخی: نقش فلات ایران، راه‌ها، مرزها و منابع طبیعی در تحولات سیاسی.
• شواهد مادی و تفسیر تاریخی: پیوند داده‌های باستان‌شناختی با روایت تاریخی.
• محدودیت‌های شواهد: ضرورت احتیاط در نتیجه‌گیری از داده‌های ناقص.

۱۰. روش تحقیق در تاریخ باستان

روش تحقیق در این گرایش اهمیت زیادی دارد، زیرا منابع اغلب محدود، پراکنده و چندزبانه‌اند.

• گردآوری داده‌ها: استفاده از منابع مکتوب، ترجمه‌ها، گزارش‌های باستان‌شناسی و مطالعات جدید.
• نقد و ارزیابی: سنجش صحت، اصالت و میزان اتکاپذیری داده‌ها.
• مقایسه منابع: تطبیق روایت‌های مختلف برای کاهش خطا و سوگیری.
• تحلیل میان‌رشته‌ای: بهره‌گیری از باستان‌شناسی، زبان‌شناسی، کتیبه‌شناسی و سکه‌شناسی.

راهبرد پیشنهادی مطالعه برای آزمون

1. مطالعه را بر اساس دوره‌بندی انجام دهید: هر سلسله و دوره را با ویژگی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن جداگانه بخوانید.
2. منابع را طبقه‌بندی کنید: تفاوت منابع مکتوب، کتیبه‌ای، سکه‌ای و باستان‌شناختی را بشناسید.
3. فقط به تاریخ سیاسی اکتفا نکنید: مباحث دین، جامعه، اقتصاد و فرهنگ را نیز در کنار وقایع سیاسی بخوانید.
4. نقشه و جغرافیا را جدی بگیرید: شناخت مراکز قدرت، راه‌ها و مرزها در فهم تاریخ ایران باستان بسیار مهم است.
5. مرور تطبیقی داشته باشید: تفاوت‌ها و شباهت‌های ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی را به‌صورت مقایسه‌ای مرور کنید.

منابع پیشنهادی

• کتاب‌های تاریخ ایران باستان
• منابع دانشگاهی درباره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان
• کتاب‌های مربوط به تمدن ایلام و اقوام باستانی ایران
• منابع روش تحقیق در تاریخ و تاریخ باستان
• آثار مقدماتی در کتیبه‌شناسی، سکه‌شناسی و باستان‌شناسی ایران
• جزوات دانشگاهی و مجموعه تست‌های سال‌های گذشته رشته تاریخ و گرایش‌های نزدیک

جمع‌بندی

گرایش تاریخ ایران باستان برای داوطلبانی مناسب است که به مطالعه علمی و تحلیلی ایران پیش از اسلام، تمدن‌های کهن، ساختارهای حکومتی، دین، فرهنگ و منابع تاریخی علاقه دارند. موفقیت در این گرایش نیازمند تسلط بر دوره‌های تاریخی، تحلیل منابع، شناخت شواهد باستان‌شناختی و روش تحقیق تاریخی است. با توجه به نبود دفترچه رسمی آزمون آزاد ۱۳۹۰، این محتوا به‌عنوان یک راهنمای آموزشی و تحلیلی ارائه می‌شود و بودجه‌بندی قطعی محسوب نمی‌شود.

---

سؤالات متداول

گرایش تاریخ ایران باستان بیشتر بر چه موضوعاتی تمرکز دارد؟

این گرایش بر تاریخ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دینی ایران پیش از اسلام، همراه با مطالعه منابع مکتوب و شواهد باستان‌شناختی تمرکز دارد.

آیا فقط حفظ سلسله‌ها و شاهان برای این گرایش کافی است؟

خیر، علاوه بر شناخت دوره‌ها و فرمانروایان، باید ساختارهای حکومتی، تحولات اجتماعی، دین، اقتصاد و منابع تاریخی را نیز تحلیل کرد.

آیا باستان‌شناسی و کتیبه‌ها در این گرایش اهمیت دارند؟

بله، زیرا بخش مهمی از شناخت ایران باستان بر پایه داده‌های مادی، کتیبه‌ها، سکه‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی است.

مهم‌ترین دوره‌های مطالعه در این گرایش کدام‌اند؟

تمدن ایلام، مادها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان از مهم‌ترین دوره‌های این گرایش هستند.

آیا می‌توان بودجه‌بندی قطعی آزمون آزاد ۱۳۹۰ را اعلام کرد؟

خیر، بدون دسترسی به دفترچه رسمی و نسخه معتبر سؤالات، اعلام تعداد دقیق سؤالات، ضرایب یا بودجه‌بندی قطعی ممکن نیست.

---

سوالات و پاسخ سوالات کارشناسی ارشد - بخش چهارصد و چهل و نهم ( بیشتر ... )