ارزیابی تحمل‌خشکی ارقامی از سه گونه براسیکای روغنی

چکیده
   به منظور بررسی خصوصیات زراعی سه گونه جنس براسیکا (کلزا، خردل هندی و شلغم روغنی) در شرایط تنش خشکی و تعیین بهترین شاخص‌های تحمل به ‌تنش جهت ارزیابی ارقام براسیکا، تعداد 16 رقم براسیکا تحت دو شرایط کنترل‌شده در سطح تنش 6/0- مگاپاسکال و مزرعه‌ای در دو محیط تنش و آبیاری در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم (کرمانشاه) طی سال زراعی 85-1384 مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج حاکی از وجود اختلاف معنی‌دار بین و داخل گونه‌ای برای صفات تحت بررسی بود. بیشترین درصد و سرعت جوانه‌زنی متعلق به گونه کلزا و در ارقام Parade و Comet مشاهده گردید. کمترین روز تا گلدهی و رسیدگی در گونه شلغم روغنی، بالاترین ارتفاع گیاه در خردل هندی، بیشترین تعداد غلاف درگیاه در دو گونه خردل و شلغم روغنی، بیشترین تعداد دانه درغلاف، طول غلاف و وزن هزاردانه در کلزا مشاهده شد. میزان روغن دانه در ارقام کلزا بیشترین و در خردل هندی کمترین بود. بالاترین عملکرد دانه و روغن در ارقام کلزا و خردل و کمترین در شلغم روغنی مشاهده شد. همبستگی تعداد غلاف درگیاه با دیگر اجزای عملکرد منفی و معنی‌دار بود که نشان داد ارقام با تعداد غلاف بالا نظیر ارقام خردل و شلغم روغنی دارای غلاف‌های کوتاه با تعداد و وزن دانه کمتر هستند. بین عملکرد و اجزای عملکرد همبستگی خاصی مشاهده نشد. همبستگی میزان روغن دانه و نیز عملکرد روغن در شرایط تحت آبیاری با تنش مثبت و کاملاً معنی‌دار بود. بالاترین مقادیر شاخص‌های میانگین هندسی (GMP)، تحمل‌تنش (STI)، میانگین بهره‎وری (MP) و هارمونیک (Harm) در گونه‌های کلزا و خردل و کمترین شاخص‌های تحمل (TOL)، حساسیت‌تنش (SSI) و بالاترین شاخص پاسخ‌خشکی (DRI) در گونه شلغم روغنی قرار داشت. با توجه به همبستگی مثبت و معنی‌دار شاخص‌های GMP، STI، MP، Harm با عملکرد میزان روغن در محیط تحت تنش و آبیاری، این شاخص‌ها برای ارزیابی ارقام براسیکا مناسب تشخیص داده شدند. براساس این شاخص‌ها ارقام کلزای Parade، Opera، Amica و ارقام خردل هندی J98/102/51/5، Landrace و Lethbridge انتخاب شدند.